Apache

De oorsprongsmythe van de westelijke Apache IndianenKiva_logo

Door Frans L. Wojciechowski

Kivadonateur Martin Snip schreef ons het volgende: "In april 1996 heb ik  met mijn vrouw een huwelijksreis gemaakt in het zuidwesten van de Verenigde Staten. Ik  heb nabij 'Montezuma Castle' een hangertje gekocht van een Apache. Dit hangertje  (talisman?) is  gemaakt van het been van een zeeleeuw en een turquoise steentje". Verder liet de Apache Indiaan, Eagle Walk geheten, een tekening zien die door de  heer Snip ter plekke nagetekend werd.  Het betrof een cirkelvormige voorstelling  waarin belangrijke elementen uit de Apache mythologie verwerkt waren. Eagle Walk  vertelde er ook nog  een mythologisch verhaal bij. Het ging over twee broers, 'Monster Slayer' en 'Born of the Water' en hun gevaarlijke zoektocht naar hun vader, waarbij ze allerlei monsters  moesten verslaan. Aangezien dat verhaal vrij snel verteld werd, kon de heer Snip het soms niet altijd even goed volgen zodat  hij het later niet in zijn geheel kon  reconstrueren uit zijn geheugen. Martin  Snip: "Mijn vraag is dan ook, of u weet hoe het gehele verhaal luidt dat aan de  basis ligt van de religie van de Apache in centraal Arizona".

Beste Martin Snip: In deel 10 van het Handbook of North American Indians staat in  het hoofdstuk over de "Western Apache", geschreven door Keith H. Basso,  op blz. 477 informatie over de mythologie van de westelijke Apache Indianen. Daar staat  ook een samenvatting van de bedoelde oorsprongsmythe, waarin eerst verteld wordt hoe Life Giver met behulp van Black Wind, Black Metal, Black Thunder en Black  Water de aarde vormgaf. Black Thunder gaf aan de aarde haren in  de vorm van gras en bomen. Black Water gaf de aarde bloed in de vorm van beken  en rivieren. Black  Metal gaf de aarde beenderen in de vorm van rotsen en bergen.  Black Wind, tenslotte, gaf de aarde adem in de vorm van wind, zodat de aarde tot leven kwam.

De eerste mensen die de aarde bevolkten, kwamen vanuit het binnenste van de   aarde. Het leven op aarde was in die tijd zwaar vanwege de aanwezigheid van  kwaadaardige monsters. In die moeilijke tijd werd een jonge vrouw, Changing   Woman, zwanger en baarde een tweeling. Een van hen, 'Slayer of Monsters', was  zoon van de Zon. De ander, 'Born of the Water', was zoon van Black Water. Toen de  oudste van de tweeling, Slayer of Monsters, bijna volwassen was reisde hij naar het huis van zijn vader, de Zon. Die weigerde echter in eerste instantie om  hem als zoon  te erkennen en wilde bewijzen in de vorm van enkele zware  beproevingen en tests. Met hulp van Spider Woman en enkele andere mythologische figuren slaagde Slayer  of Monsters erin om de tests te doorstaan. De Zon was nu tevreden gesteld en gaf zijn zoon allerlei dingen die hij nodig had om te  overleven, zoals kleding, pijl en  boog etc. Slayer of Monsters keerde terug naar de aarde met die dingen en leerde de andere mensen hoe ze deze dingen moesten gebruiken. Daarna doodde hij samen  met zijn tweeling-halfbroer Born of the water  de kwaadaardige monsters die het de mensen zo moeilijk hadden gemaakt op aarde.

Bovenstaande versie van de oorsprongsmythe wijkt op een aantal punten af van de  incomplete versie die de heer Snip uit de mond van Eagle Walk optekende. Dat is niet verwonderlijk. Allereerst bestaan er van mythes en legendes meestal  verschillende versies en bovendien is sinds bovenstaande versie opgetekend werd  in het begin van deze eeuw bij de White Mountain Apache en de heer Snip de mythe   uit de mond van Eagle Walk optekende meer dan een halve eeuw verstreken en is  het verhaal in die tussentijd vele malen verteld. Op den duur ontwikkelt zich  dan  vanzelf een nieuwe versie met afwijkende details.

Uitgebreidere informatie over de mythologie van de westelijke Apache,  waaronder  een complete versie van de oorsprongsmythe, is te vinden in de werken  van Goddard, 1920a en 1920b) en Goodwin (1939). Deze werken zijn natuurlijk niet meer  via de boekhandel leverbaar. Via 'Interlibrary loan' kunt u ze echter bij  elke fatsoenlijke Openbare Bibliotheek zonder al te veel kosten aanvragen. Bij  mijn  weten zijn bovenstaande werken namelijk in meerdere Nederlandse  universiteitsbibliotheken aanwezig. Boeken via Interlibrary Loan aanvragen uit Amerika kost u tegenwoordig in het algemeen flink wat meer.

Literatuur:

Basso, Keith H. (1983).

Western Apache (blz. 462-488). In: Alfonso Ortiz , Handbook of North American   Indians, Volume 10: Southwest. Washington: Smithsonian Institution.

Goddard, Pliny E. (1920a).

Myths and Tales from the White Mountain Apache.

(Anthropological Papers of the American Museum of Natural History Volume 24  no.  3). New York: American Museum of Natural History.

Goddard, Pliny E. (1920b).

White Mountain Apache texts.

(Anthropological papers of the American Museum of Natural History volume 24  no.  4). New York: American Museum of Natural History.

Goodwin, Granville (1939).

Myths and Tales of the White Mountain Apache Indians.

(Memoirs of the American Folkore Society No. 33). New York: American Folklore   Society.

Uit: De Kiva 34e jaargang no. 1, januari-februari 1997, © De Kiva